In 2024 heb ik een onderzoek uitgevoerd voor de Nationale Monumentenorganisatie (NMo). De vraag die zij hebben gesteld is welke mogelijke behoefte er bij kleine monumentenorganisaties is voor ondersteuning voor de instandhouding van hun monument(en). De NMo is benieuwd naar de ervaringen van kleine monumentenorganisaties. Hoe gaan kleine organisaties te werk. Hoe zijn ze georganiseerd. Tegen welke problemen lopen zij aan. Hebben zij voldoende kennis in huis en welke ondersteuning is er voor hen op het gebied van het duurzaam instandhouden van hun monument(en).
Het doel was te onderzoeken waar NMo kan bijdragen aan kennisdeling en advies voor het beheer en behoud van monumenten. Het onderzoek richtte zich specifiek op non-profitorganisaties met een ideële doelstelling die een of meer monumenten beheren.
Gesprekken met organisaties: In totaal zijn veertien organisaties geïnterviewd, waaronder een diverse groep met verschillende typen monumenten: drie landgoederen, twee hofjes, drie molens/industrieel erfgoed, drie kerken, twee gemeenten en een voormalige marinewerf. Deze brede selectie biedt een representatieve doorsnede van de monumentensector.
Al deze organisaties kenmerken zich door een grote bevlogenheid bij hun activiteiten en doelstelling en de instandhouding van hun bezit. Met weinig mensen en weinig geld (noodzaak) wordt veel bereikt. Veel organisaties werken vooral plaatselijk, of voor één specifiek monument. De eigen kennis zit vooral in het geheugen van de mensen zelf. Er is sprake van vergrijzing en moeite om nieuwe bestuursleden te vinden. Het gebrek aan geld maakt dat het moeilijk is om de eindjes aan elkaar te knopen en de huidige uitdagingen (klimaatverandering, energie) op te lossen. Het is een kleine sector waar mensen elkaar kennen. Dit biedt een kans voor de NMo om mogelijk hulp te bieden in de vorm van advies en kennisdeling.
Belangrijkste bevindingen:
- Behoefte aan ondersteuning: De geïnterviewde organisaties hebben vooral behoefte aan laagdrempelige ondersteuning en advies op gebieden zoals verduurzaming, bestuursstructuur, fondsenwerving en de organisatie van het monumentenbeheer. Specifieke voorkeuren zijn intervisie-bijeenkomsten, modeldocumenten zoals templates en stappenplannen en adviezen van experts.
- Kennisdeling en netwerk: Hoewel veel organisaties aangesloten zijn bij belangenorganisaties, is er behoefte aan meer lokale mogelijkheden voor kennisuitwisseling, die beter afgestemd zijn op de specifieke vraagstukken van kleine monumentenbeheerders.
- Bestuurlijke uitdagingen: De organisaties ervaren moeilijkheden met het werven van nieuwe bestuursleden en het behoud van kennis door vergrijzing. Bestuurlijke continuïteit is een belangrijk aandachtspunt, inclusief het vastleggen van bestuursopvolging en governance.
- Financiële beperkingen: Veel organisaties hebben beperkte financiële middelen, waardoor er nauwelijks ruimte is voor investeringen of groot onderhoud. Verduurzaming is een belangrijke uitdaging waarvoor kennis en aanvullende financiering nodig zijn.
- Waardering: De organisaties ervaren de aandacht van NMo als positieve erkenning voor hun werk. Ze hechten waarde aan erkenning van hun inzet en de mogelijkheid om hun kennis en ervaring te delen.
Het volledige rapport is op aanvraag beschikbaar via
Bent u zo'n kleine organisatie en heeft u behoefte aan kort- of langer durend advies? Neem dan